Όχι άλλο κάρβουνο: Η «βρώμικη» ενέργεια του Ισραήλ
Οι χώρες και τα ελληνόκτητα πλοία που προμηθεύουν με άνθρακα το Ισραήλ.
Στις 4 Νοεμβρίου, μια πολύχρωμη ομάδα ανθρώπων συγκεντρώθηκε έξω από το κοινοβούλιο της Μάλτας. Κάποιος περαστικός θα μάντευε, βλέποντας τις παλαιστινιακές σημαίες και πανό με συνθήματα όπως «Stop Zionist Terror», πως διαδηλώνουν κατά της γενοκτονίας των Παλαιστίνιων. Αυτή η συγκέντρωση όμως είχε ένα πολύ συγκεκριμένο στόχο: να πιέσει τη μαλτέζικη κυβέρνηση να σταματήσει και να ελέγξει το πλοίο MV Seafighter.
Το πλοίο, ελληνικής ιδιοκτησίας με σημαία Μάλτας, απέπλευσε στις 12 Οκτωβρίου από το λιμάνι Richards Bay της Νότιας Αφρικής. Εκείνο το βράδυ, οι διαδηλωτές απαιτούσαν από την κυβέρνηση της Μάλτας να το σταματήσει και να ελέγξει το φορτίο, ώστε να επαληθεύσει αν μεταφέρει άνθρακα στο Ισραήλ. Με άλλα λόγια, απαιτούσαν από την κυβέρνηση να τηρήσει τις υποχρεώσεις της απέναντι στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας, τη Σύμβαση για τη Γενοκτονία, και τις αποφάσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου (ICJ).
Το Seafighter δεν είναι όμως μεμονωμένη περίπτωση. Είναι το πιο πρόσφατο παράδειγμα της συνεχιζόμενης υλικής στήριξης της γενοκτονίας από το πιο «βρώμικο» κομμάτι της βιομηχανίας ενέργειας, αλλά και της διεθνούς και ελληνικής ναυτιλίας.
Η ενέργεια ως εργαλείο κατοχής
Στην αρχή του αιώνα, ο άνθρακας ήταν το βασικό συστατικό παραγωγής ενέργειας στο Ισραήλ. Περισσότερο από το 50% της συνολικής ενέργειας παραγόταν στα δύο εργοστάσια της κρατικής Israel Electric Corporation (IEC): το Rutenberg Power Station στο Ασκελόν και το Orot Rabin Power Station στη Χαντερά. Με την ανακάλυψη κοιτασμάτων φυσικού αερίου, η χρήση του άνθρακα σταδιακά μειώθηκε, φτάνοντας το 2024 να αντιστοιχεί στο 14% της ηλεκτρικής παραγωγής της χώρας.
Το ηλεκτρικό δίκτυο, στο οποίο χρησιμοποιείται όλη η παροχή άνθρακα, είναι ένας από τους βασικούς πυλώνες της ισραηλινής κατοχής των παλαιστινιακών εδαφών. Το δίκτυο τροφοδοτεί με ενέργεια τους ισραηλινούς επικοισμούς στη Δυτική Όχθη, τους οποίους το ICJ έκρινε παράνομους στις 19 Ιουλίου 2024. Τροφοδοτεί επίσης τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης του ισραηλινού στρατού, που χρησιμοποιούνται μεταξύ άλλων για τη συστηματική παρακολούθηση όλων των Παλαιστίνιων στη Γάζα και την αυτοματοποιημένη στόχευση και δολοφονία άμαχου πληθυσμού.
Οι προμηθευτές
Ο κεντρικός ρόλος των ορυκτών καυσίμων στη διαχρονική κατοχή, και ειδικότερα στη γενοκτονική επίθεση του Ισραήλ στη Γάζα τα τελευταία δύο χρόνια, έχει οδηγήσει αρκετές χώρες που εμπλέκονται στην ενεργειακή προμήθεια του Ισραήλ να αναθεωρήσουν τη στάση τους. Ειδικά όσον αφορά τον άνθρακα, το Ισραήλ έχει μηδενική εγχώρια παραγωγή και εξαρτάται αποκλειστικά από εισαγωγές.
Το 2023 το Ισραήλ εισήγαγε άνθρακα συνολικής αξίας $533 εκατομμυρίων, κυρίως από Κολομβία ($447 εκατ.) και Νότια Αφρική ($78.8 εκατ.). Με την κλιμάκωση της επίθεσης του Ισραήλ στη Γάζα ωστόσο, ξεκινώντας από τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς, οι κυβερνήσεις των δύο χωρών βρέθηκαν σε δύσκολη θέση.
Στη 1 Νοεμβρίου 2023, το σωματείο ανθρακωρύχων της Κολομβίας (SINTRACARBON) έβγαλε ανακοίνωση με την οποία χαρακτήριζε την επίθεση του Ισραήλ ως γενοκτονία και καλούσε την κυβέρνηση της Κολομβίας να αναστείλει τις εξαγωγές άνθρακα προς το Ισραήλ. Σε αντίθεση με τους επικεφαλής των περισσότερων δυτικών κρατών, ο πρόεδρος της Κολομβίας, Γκουστάβο Πέτρο, δεν τρέφει ιδιαιτέρως φιλικά αισθήματα προς το Ισραήλ. Το κίνημα Μ-19, του οποίου ο Πέτρο υπήρξε μέλος για 17 χρόνια, είχε στείλει μαχητές τη δεκαετία του ‘70 να εκπαιδευτούν από την Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO), για να πολεμήσουν δεξιές παραστρατιωτικές οργανώσεις στην Κολομβία, που με τη σειρά τους είχαν υποστήριξη από το Ισραήλ. Πιο πρόσφατα, υποστήριξε την προσφυγή της Νότιας Αφρικής στο ICJ κατά του Ισραήλ, ενώ στις 3 Μαΐου 2024 ανακοίνωσε πως διακόπτει τις διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ. Ακόμα πιο έμπρακτα ωστόσο, στις 14 Αυγούστου 2024 υπέγραψε το διάταγμα 1047, με το οποίο απαγορεύει τις πωλήσεις άνθρακα στο Ισραήλ.
Για τον έτερο μεγάλο προμηθευτή του Ισραήλ, η πολιτική πίεση ήταν μεγαλύτερη. Στις 29 Δεκεμβρίου 2023, η Νότια Αφρική κατάθεσε στο ICJ προσφυγή κατά του Ισραήλ για τη γενοκτονία των Παλαιστινίων στην Λωρίδα της Γάζας. Την ίδια μέρα, το πλοίο KSL Salvador βρισκόταν καθοδόν προς το Ισραήλ, μεταφέροντας άνθρακα από το λιμάνι Richards Bay της Νότιας Αφρικής. Η νοτιοαφρικανική κυβέρνηση αναγνωρίζει το - αν μη τι άλλο επικοινωνιακό -πρόβλημα μεταξύ της προσφυγής στο ICJ και των συνεχιζόμενων εξαγωγών άνθρακα στο Ισραήλ. Παρόλα αυτά δεν επέβαλλε ποτέ περιορισμούς αντίστοιχους με της Κολομβίας. Σήμερα, ο άνθρακας παραμένει το μεγαλύτερο εξαγωγικό προϊόν της χώρας προς το Ισραήλ, αλλά και βασική αφορμή για διαρκείς και επαναλαμβανόμενες διαδηλώσεις κατά της κυβέρνησης και των ιδιωτικών εταιριών εξαγωγής άνθρακα.
Οι αχθοφόροι
Η παραγωγή είναι το πρώτο σκέλος της ιστορίας. Το δεύτερο, που έχει και ελληνικό χρώμα, είναι η μεταφορά από τις χώρες προμηθευτές, κυρίως Κολομβία και Νότια Αφρική, στο Ισραήλ.
Πρόσφατη έρευνα του No Harbour For Genocide ταυτοποίησε 20 περιπτώσεις μεταφοράς άνθρακα στο Ισραήλ, μεταξύ Οκτωβρίου 2023 και Ιανουαρίου 2025. Επιπλέον περιπτώσεις μπορούν να εντοπιστούν από άλλες δημοσιογραφικές ή ακτιβιστικές πηγές, όπως για τα Schinousa και Algoma Value τον Απρίλιο 2025, και το Fortune τον Ιούλιο 2025.
Κατά την έρευνά μας απευθυνθήκαμε στο MarineTraffic, έναν πάροχο υπηρεσιών εντοπισμού πλοίων και δεδομένων ναυτιλιακής ανάλυσης. Το MarineTraffic επιβεβαίωσε την πραγματοποίηση ορισμένων από τα δρομολόγια που είχαν εντοπίστει από τις παραπάνω πηγές, καθώς και την ύπαρξη επιπλέον, άγνωστων έως σήμερα, ταξιδιών.
Είναι σημαντικό να τονίσουμε πως, σύμφωνα με τα δεδομένα του MarineTraffic, τα πλοία ταξίδεψαν προς το Ισραήλ όντας φορτωμένα (“laden”), άρα μετέφεραν φορτίο προς το Ισραήλ. Παρότι δεν μπορέσαμε να διασταυρώσουμε τη φύση των φορτίων αυτών των δρομολογίων, τα λιμάνια αναχώρησης/προορισμού και οι πληροφορίες από τις δημοσιογραφικές και ακτιβιστικές πηγές αποτελούν ισχυρές ενδείξεις πως επρόκειτο για άνθρακα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι περιπτώσεις μεταφορών από ελληνόκτητα πλοία (βλ. Πίνακα):
Το Star Martha (IMO: 9564097) διαχειρίζεται η Star Bulk, της οποίας ιδρυτής και συνιδιοκτήτης είναι ο εφοπλιστής Πέτρος Παππάς. Σύμφωνα με το No Harbour For Genocide, το πλοίο μετέφερε το Νοέμβριο 2023 άνθρακα από την Κολομβία στο Ισραήλ.
Το CIC PAOLA (IMO: 9692820) διαχειρίζεται, σύμφωνα με την πλατφόρμα Equasis, η Golden Union Shipping, συμφερόντων του Θεόδωρου Βενιάμη. Σύμφωνα με το No Harbour For Genocide, το πλοίο πραγματοποίησε δύο μεταφορές άνθρακα στο Ισραήλ το Μάρτιο και τον Ιούνιο 2024 (το δεύτερο ταξίδι επιβεβαιώνεται από τα δεδομένα δρομολογίων που παρείχε το MarineTraffic).
Το Seafighter (IMO: 9686326) διαχειρίζεται η Thenamaris ConBulk, των Κωνσταντίνου και Νικόλα Μαρτίνου. Σύμφωνα με το No Harbour For Genocide, το πλοίο πραγματοποίησε μια μεταφορά άνθρακα στο Ισραήλ τον Αύγουστο 2024.
Το Navios Felix (IMO: 9756743) διαχειρίζεται η Navios Corporation Management, της οποίας CEO και συνιδιοκτήτρια είναι η Αγγελική Φράγκου. Σύμφωνα με το No Harbour For Genocide και το palenergyembargo.com, και σε συνδυασμό με τις πληροφορίες δρομολογίων που μας παρείχε το MarineTraffic, το πλοίο φέρεται να πραγματοποίησε πέντε μεταφορές άνθρακα στο Ισραήλ τα τελευταία δύο χρόνια.
Το Schinousa (IMO: 9662409) διαχειρίζεται η Minerva Dry Inc του Ανδρέα Μαρτίνου. Σύμφωνα με το palenergyembargo.com, το πλοίο πραγματοποίησε μια μεταφορά άνθρακα στο Ισραήλ το Μαρτιο 2025.
Το Fortune (IMO: 9737838) διαχειρίζεται η Eastern Mediterranean Maritime του Θανάση Μαρτίνου. Σύμφωνα με το bdsmovement.net, πραγματοποίησε μια μεταφορά άνθρακα στο Ισραήλ τον Ιούλιο 2025· το δρομολόγιο αυτό επιβεβαιώνεται από το MarineTraffic. Επιπλέον, σύμφωνα με το MarineTraffic, το πλοίο πραγματοποίησε, τον Μάιο-Ιούνιο 2025, φορτωμένο δρομολόγιο μεταξύ του λιμανιού Richards Bay και του Ισραήλ· παρότι το φορτίο αυτού του ταξιδιού δεν έχει επιβεβαιωθεί, οι ενδείξεις πως επρόκειτο για άνθρακα είναι ισχυρές.
Στον Πίνακα δεν έχουμε συμπεριλάβει την περίπτωση με την οποία ξεκινήσαμε το άρθρο μας. Το Seafighter αναχώρησε από το λιμάνι Richards Bay της Νότιας Αφρικής στις 12 Οκτωβρίου 2025. Σύμφωνα με ακτιβιστές στη Μάλτα, υποψιαζόταν πως μεταφέρει άνθρακα προς Ισραήλ, όμως η κυβέρνηση της Μάλτας αρνήθηκε να ελέγξει το φορτίο. Τέσσερις ημέρες μετά τη διαμαρτυρία μπροστά στο μαλτέζικο κοινοβούλιο, στις 8 Νοεμβρίου 2025, το πλοίο βρισκόταν νότια της Ελλάδας με κατεύθυνση προς τη Ν/Α Μεσόγειο όταν σταμάτησε να εκπέμπει σήμα AIS. Η επόμενη φορά που εξέπεμψε ήταν στις 25 Νοεμβρίου, όταν επανεμφανίστηκε στο χάρτη με κατεύθυνση προς τη δυτική Μεσόγειο. Ως εκ τούτου, παραμένει άγνωστο τι φορτίο μετέφερε και σε ποιο λιμάνι ξεφόρτωσε.
Ως κατακλείδα, πρέπει να τονίσουμε πως οι ευθύνες των χωρών που επιτρέπουν τη μεταφορά άνθρακα στο Ισραήλ είναι σαφείς. Σύμφωνα με τις συστάσεις εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ και του ICJ, οι χώρες-μέλη έχουν υποχρέωση σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο να κάνουν έμπρακτες δράσεις για να σταματήσουν την επίθεση και την παράνομη κατοχή του Ισραήλ επί των παλαιστινιακών εδαφών. Η Ελλάδα είναι ήδη ανάμεσα στις χώρες που κατηγορούνται για άμεση και έμμεση παραβίαση των υποχρεώσεών τουςς από την ειδική αγορήτρια του ΟΗΕ για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη. Η συνεχιζόμενη διέλευση από τα ελληνικά χωρικά ύδατα πλοίων που μεταφέρουν άνθρακα στο Ισραήλ, πολλές φορές ιδιοκτησίας Ελλήνων εφοπλιστών, είναι μια ακόμα πλευρά στη συνέργεια της Ελλάδας στη συνεχιζόμενη γενοκτονία.
Και κάτι τελευταίο: όλες οι αναφερόμενες ναυτιλιακές εταιρίες τονίζουν τις προσπάθειές τους για βελτίωση της βιωσιμότητας και του περιβαλλοντικού αποτυπώματός τους. Παρόλα αυτά, μεταφέρουν συστηματικά σε όλο τον κόσμο την πιο «βρώμικη» και ρυπογόνα μορφή παραγωγής ενέργειας, δηλαδή τον άνθρακα.